Textielkunde

1 WAAROM IS KENNIS OVER TEXTIEL BELANGRIJK?
2 PERSOONLIJK MOTIVATIE
3 ONZE MOEDERS, MIJN OMA’S LEEFDEN IN DE MODERNE TEXTIELTIJD
4 ONZE VOORMOEDERS MAAKTEN ZELF(S) DE GRONDSTOFFEN VOOR TEXTIEL
5 ZELFS DE WOORDEN OVER DE AMBACHTELIJKE STAPPEN VERDWIJNEN
6 RECONSTRUEREN VAN HET LEVEN VAN ONZE VOORMOEDERS
7 TEXTIELKUNDE EN TEXTIELKUNST
TEXTIELKUNST
– de site: fabrikofiel
– de site: lover
– examenblas.nl

WAAROM IS KENNIS OVER TEXTIEL BELANGRIJK?
Deze site wil graag dat we ons bewust zijn van de rol die textiel had en heeft in ons leven.
Vanaf de prehistorie speelt onze kleding, de textiel rond onze slaapplekken, onze behuizing, de beschermende (slaap)plaatsjes voor onze pas geboren baby’s een sleutelrol om ons te weren tegen de kou, om onze kwetsbaarheden te beschermen.
Het máken van die kleding, het verwerven van de grondstoffen ervoor vormden onze karakters (geduld :-), ons ruimtelijk inzicht, onze techniek, onze fijne motoriek.
De repeterende handelingen vormden inspiratie voor mensen die machines bedachten om die werkzaamheden over te nemen.
Het lijkt eenvoudig werk: het weven van een lap stof bijvoorbeeld. Vervolgens blijkt dat zeildoek uitgelezen materiaal is voor een zeil op een boot.
Via die zeilen bracht textiel ons in contact met andere culturen.
Dat bracht verrijkende culturele uitwisseling met zich mee, maar zo kon ook kolonialisme ontstaan. Slavernij, katoen en industrialisatie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.
Onze voorouders faciliteerden met hun textielkunde onze huidige manier van leven: textiel is een verbindende factor om die ontwikkelingen te kunnen begrijpen.

Daarnaast bleef textiel uitermate belangrijk bijvoorbeeld omdat stoffen als zijde en katoen gewilde hebbedingen waren.
Het maakproces was en is onmenselijk intensief. Waarschijnlijk komt het om die reden vaak tot stand via onderdrukkende arbeidsomstandigheden, zoals slavernij of uitbuiting.

Bij veel mensen gaan alarmbellen af bij het woord slavernij. Gelukkig, slavernij mag niet meer zullen veel mensen denken.
Toch kan uitbuiting of dwangarbeid nóg erger zijn dan slavernij.
Degene die slaven voor zich laat werken, houdt ze gevangen. Dat betekent dat je ook moet zorgen voor huisvestig, eten en kleding.
Wanneer je het slachtoffer bent van uitbuiting, dan lijkt het alsof je vrij bent om te gaan en te staan waar je wilt, maar in de praktijk verdien je dermate weinig loon dat je daar niet van kunt wonen, eten, leven. Vaak gaat dat gepaard met chantage, dreiging, fraude. Formeel lijkt het alsof je vrij bent, maar in de praktijk heb je honger en angst.
Er zijn vele synoniemen voor uitbuiting: feodalisme of dwangarbeid bijvoorbeeld.
En er zijn verhullende beschrijvingen van de leef-, werkomstandigheden: diensten leveren aan de heer bijvoorbeeld of werken in sweatshops of de gelofte van armoede en gehoorzaamheid afleggen..

PERSOONLIJKE MOTIVATIE:
Dat dit onderwerp me fascineert, had een eenvoudige aanleiding.
Ik vroeg mij af: waar bleef het ambacht van kleding maken dat zoveel huismoeders uit de jaren vijftig beheersten?
Inderdaad: een eenvoudige vraag :-).
Niet bepaald een vraag van een deskundige 🙂
Ik beschouw mezelf dan ook allesbehalve als een pro op textielgebied, maar bij het zoeken naar antwoorden op die vraag bekroop mij bijzonder vaak de gedachte: waarom wist ik dit niet?
In één, hoogstens twee generaties ontstond een compleet nieuwe cultuur rond kleding en textiel….had ik de literatuur, de krantenartikelen daarover gemist?
Of zijn die reportages niet geschreven?
Ik begrijp inmiddels: journalisten schrijven niet over alledaagse onderwerpen die als vanzelf ‘gewoon’ goed verlopen.
Dus dat is wat u op deze site aantreft: verslag van een zoektocht naar details over textiel waar volgens mij te lang door te weinig mensen stil is gestaan..

De textielfeiten die ik ontdekte, en waarvan ik inschat dat ze het waard zijn om verteld te worden, ben ik gaan verzamelen en ordenen.
U treft ze aan op deze site.

MIJN MOEDERS, MIJN OMA’S LEEFDEN IN DE MODERNE TEXTIELTIJD
Hoewel niet onhandig met naald en draad bleek ik vrijwel onwetend over textiel. Ook ik pakte decennialang ’s morgens gedachteloos een kledingstuk uit de kast.
Maar de vanzelfsprekende aanwezigheid van textiel is, sedert wij mensen bestaan relatief kort aan de orde.
Ook mijn moeder en mijn oma’s hoefden hun lappen stof niet zelf te weven.
Het garen voor de door henzelf nog te breien truien kochten zij ook al kant-en-klaar.
Als oneerbiedige puber in de jaren zestig zag ik hen als representanten van een vervlogen tijdperk.
Nu zie ik: ook zij leefden al in de moderne textieltijd.
Ze hoefden geen vlas te verbouwen, geen schaapjes te hoeden.
Zij kóchten de grondstoffen voor hun ambachtelijke producten al.
Dat neemt niet weg: er is sedert de zestiger jaren veel individuele textiele ambachtelijkheid verdwenen.

ONZE VOORMOEDERS MAAKTEN ZELF(S) EERST DE GRONDSTOFFEN VOOR TEXTIEL
Mijn ontzag voor onze voorouders, het zullen vaak voormoeders zijn geweest, die duizenden jaren wél eerst zelfs de grondstoffen voor het maken van kleding op ambachtelijke wijze dienden te maken, nam toe met ieder nieuw textielfeit.
Als zij dat garen niet hadden gesponnen, de lappen stof niet hadden geweven, waren wij er niet geweest. Wij mensen kunnen niet overleven zonder textiel.

Textiel werd al gemaakt voordat wij mensen konden lezen of schrijven.
Veel van de kennis op deze site is ambachtelijke kennis: het linnen in Mesopotamië of Egypte kwam op precies dezelfde wijze tot stand als honderd jaar geleden als nu.
Op deze site beschrijf ik de processen rond dat ambacht en ook welke economische en sociale werelden daar onlosmakelijk mee verbonden waren en zijn.
Er is veel veranderd in die duizenden jaren, maar ook veel is hetzelfde gebleven.
Als ik dat benoem, krijgen we een beeld, een idee van hoe onze voorouders leefden.
Ik probeer woorden te vinden, ontwikkelingen te begrijpen: hoe kwam het dat die kennis, die textiele vaardigheden vrijwel zijn verdwenen?
De moderne tijd zal daar zeker ook bij om de hoek komen kijken.

ZELFS DE WOORDEN OVER DE AMBACHTELIJKE STAPPEN VERDWIJNEN
Kennis over textiel is belangrijk.
We begrijpen het belang van een object pas als we er woorden aan geven.
Een kind dat zomaar speelt met blokjes, ze op elkaar stapelt zal leren van de ouders, opvoeders: ah kijk, een torentje van drie, vier, vijf blokjes.
Kijk nu haal je er een vanaf, nu heb je er nog twee, drie, vier over.
Zo leert ieder kind eerst tellen, daarna leert het wat meer of minder is, zo leert het vergelijken, zo ontstaat rekenen en later wiskunde.
Voor het zelf maken van weefsels en stoffen verdwijnen de woorden langzaam maar zeker uit onze cultuur.
– wat is het verschil tussen katoen en linnen? Wat is het verschil tussen een zoom en een naad?
En als er geen woorden meer bestaan voor iets, dan verdwijnt de betekenis. Zonder woorden kunnen we niet meer nadenken.
Dan worden we een prooi voor mensen die wél kunnen rekenen: die weten hoe ze veel geld kunnen verdienen aan bewust-loze mensen, die het gevoel werd aangepraat dat hun uiterlijk niet helemaal voldoet en daarom toch nog dat ogenschijnlijk leuke fossiele blousje bestellen.

Deze site wil de woorden. de kennis, de ambachtelijke stappen in het maakproces, die allen een vakgebied zijn en waren, rond textiel niet verloren laten gaan.
Zodat onze onnadenkendheid over textiel kan veranderen in bewust omgaan met textiel.

RECONSTRUCTIE VAN HET LEVEN VAN ONZE VOORMOEDERS
Ik zocht eens onder het kopje ‘Beroepen bij Romeinen’. Ik dacht: daar staan misschien wel weefsters of spinsters bij. Maar het enige beroep uit het vakgebied textiel dat ik vond was: Textielhandelaar. Geen woord over degenen die voor zijn handelswaar zorgden.
Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor een woord als zijderoute: lyrische beschrijvingen over de lengte en het belang. Geen informatie over het begerenswaardige, lucratieve product waardoor die routes voor de handelskaravanen en de steden voor de overnachtingen ogenschijnlijk vanzelf ontstonden. En al helemaal niet over de maaksters, de weefster van die zijde, noch over de verzorgsters van de zijderupsen.

Wanneer het me lukt om het ambachtelijk proces precies te beschrijven, dan vult zich als vanzelf een beeld van het leven van de maaksters van het textiel.

Linnen in Egypte: wanneer we precies de stappen kennen die nodig waren om dat te maken, dan zien we de dagtaken voor ons van degene die dat mooie textiel maakten.
Wollen toga’s voor de belangrijke Romeinen: wie weet wat nodig was om zo’n toga te maken, die kan leven van de maaksters reconstrueren.

Dan ontstijgen onze voormoeders de rol die hen vaak wordt toebedeeld: moeder, meisje, echtgenoot en de daarbij horen eigenschappen: zorgzaamheid, aantrekkelijkheid of angstig, hulpeloos afwachten.

We lezen nu wel verhalen over vrouwen die het lukt om in de voetsporen van mannen te treden: een enkele (Chinese) zeepiraat, een enkele (Franse) legeraanvoerder. Het lukte hen heel knap om mannelijke kwaliteiten te evenaren.
Maar vrouwen hebben daarnaast specifieke eigen kwaliteiten, die zichtbaar worden in de geschiedenis van textiel.

Er is alleen bijzonder weinig verslag van gedaan.

TEXTIELKUNDE EN TEXTIELKUNST
De woorden kunst en kunde waren lang synoniem. Dat zien we terug in woorden als geneeskunst en geneeskunde. Wiskunde heette wiskunst.
De textielkunde, het maken van stoffen, de materialen en de technieken om die stoffen of garens mooier, sterker of sprekend te maken, staan in rechtsstreeks verband met textielkunst.
In de hoofdstukken op deze site stel ik aan het einde het werk van hedendaagse textielkunstenaars en/of ambachtsmensen en/of andere textieldeskundigen in verband met de kennis over materiaal en technieken uit het artikel.

TEXTIELKUNST
===========
ARTIKELEN, AANSLUITEND OP DEZE INLEIDING

---

DE SITE : FABRIEKOFIEL

DE REPETERENDE HANDELINGEN VAN DE TEXTIELHANDWERKSTERS BLEKEN UITERMATE GESCHIKT OM DAAR MACHINES VOOR TE ONTWERPEN. DE SITE ‘FABRIEKOFIEL.COM’ DOET VERSLAG OVER INDUSTRIEEL ERFGOED: GEBOUWEN, DORPEN DIE BLEVEN BESTAAN NADAT ZE HUN INDUSTRIËLE FUNCTIE HADDEN VERLOREN.

DIGITAAL TIJDSCHRIFT LOVER

IN HET DIGITALE TIJDSCHRIFT ‘LOVER’, STAMMEND UIT DE TIJD VAN ‘MAN-VROUW-MAATSCHAPPIJ’ VERSCHEEN (3 mei 2023) EEN LEZENSWAARDIG ARTIKEL OVER HANDWERKEN. ‘RECLAIMING MY TIME’door NANDA VAN DER POEL.
https://tijdschriftlover.nl/maatschappij/handwerk_een_politieke_kunstvorm_door_vrouwen

===============================================================

Laatst bewerkt: 14 mei 2026.