Textielkunde

INLEIDING – Geen, één of twee hoofdstukken over hennep.

1. OVEREENKOMSTEN EN VERSCHILLEN TUSSEN HENNEP EN VLAS.
a. Twee soorten hennepplanten
b. Mannelijk of vrouwelijk
c. psychoactieve stof 0,3% of 30%
d. Gelijkenissen en verschillen
e. Hennep en scheepstouw
f. De vijf fases om de textielvezel uit de hennepstengel te krijgen
g. De vele toepassingen van de hennepvezel
2. HENNEP, CANVAS EN DOEK: TAALKUNDIG EN TEXTIELKUNDIG
2a Het woord canvas komt van cannabis
2b Zeildoek
2c Het woord ‘doek’
3 DE GESCHIEDENIS VAN HENNEP
a. De oudheid
b. Hennep in Europa: Hallstattcultuur is Keltisch
c. Germanen, Franken en Vikingen.
4 HET VERHAAL VAN SPIJKERBROEK EN SPIJKERSTOF TOT 1938
4a de geschiedenis van spijkerstof en spijkerbroeken
4b Het woord denim
4c Het woord jeans
4d Het woord, de naam Levi’s
4e De klinknagels in de spijkerbroeken zijn bedacht door Jacob Davis.
4f San Francisco en de goudzoekers
4g De kleurstof indigo.
5 WAAROM VERDWEEN HENNEP?
5a Welke omstandigheden liepen samen? Wat werd gemanipuleerd?
5a1. Decorticator 5a2 petro-chemische industrie 5a3 Houthandel 5a4 Banken
5b De familie Du Pont
5c Mediamagnaat Randolf Hearst
5d De bankier, de bankiersfamilie Mellon
6 WELKE TECHNISCHE TOEPASSINGEN LIET HENRI FORD ZIEN MET HENNEP?
6a De auto van biocomposiet en andere toepassingen van hennep.
6b Hennep biedt een milieuvriendelijk alternatief voor PVC
7 HET VERHAAL VAN DE SPIJKERBROEK NA 1950
7a Spijkerbroeken zijn nu dus van katoen
7b De spijkerbroek als iconisch kledingstuk
7c De jonge veteranen van WOII
7b Vanaf 2000: er zijn geen spijkerbroekfabrieken meer.
8 DE SYNTHETISCHE STOF: NYLON
8a Het begon met nylon kousen
8b Sinds wanneer kennen we nylon? 5ai: dit gaat hier naar toe.
b. Tandenborstels en nylons.
9 RAAKVLAKKEN TUSSEN SPIJKERBROEKEN EN NYLON?
9a De rol van reclame
10 DE HUIDIGE MONDIALE SITUATIE ROND HENNEP
10a Green deal vanuit de EU, Farmbill vanuit de VS.
10b Twee bedrijven in Groningen
10c China heeft het voortouw
10d De universiteit in Wageningen
================================================
KUNSTENAARS:
– IAN BERRY
– HARRIET BOVENKERK
– WOONHUIS MUSEUM HAASTRECHT
=================================================

INLEIDING

Bij het schrijven over hennep twijfelde ik: was het niet beter om hennep en vlas tegelijk te bespreken? De twee grondstoffen voor zowel textiel als touw, hun plantaardige oorsprong, de toepassingen, bewerkingen…ze hebben veel overeenkomsten.
Ook de geweven eindproducten: een lap linnen, een lap hennep lijken op elkaar. De textuur van de stoffen zijn hetzelfde; beiden voelen koel.

Wat ook één op één hetzelfde is, is hun toepassing in de scheepvaart:
wanneer je ongesponnen hennep behandelt met teer kun je het gebruiken om de naden tussen planken van de scheepsromp en het dek waterdicht te maken. Geen andere natuurlijke vezel is zo bestand tegen zout water.
De hennepvezel, is net als de vlasvezel een xyleem, zwelt zelf op door het water op te nemen.
Het schip is daardoor beschut, resistent tegen water.Ook de deuren van een sluis werden op deze wijze waterdicht gemaakt; breeuwen of kalefateren heet het.

Maar vervolgens leerde ik dat hennep vanaf 1938 via strenge wetten werd verboden.
De ware reden voor dat verbod is een voorbeeld van zelfverrijking door kapitaalkrachtige families die nóg rijker wilden worden door middel van onjuiste voorlichting.
Het onterechte verbod bleef ruim zeventig jaar bestaan. Het fake-nieuws werd ontmaskerd, maar de gevolgen van dat verbod blijken moeilijk terug te draaien.

De ecologische consequenties zijn enorm. Tot op de dag van vandaag: onze plasticberg, de microplastics, onze bomenkap voor papier…het zijn problemen die niet of veel minder zouden bestaan wanneer hennep had mogen blijven.

Dit hoofdstuk beschrijft de verhalen rond hennep: gek genoeg staan die in nauw verband met spijkerbroeken en nylon kousen.
Amerikaanse bedrijven van rijke families, bijvoorbeeld DuPont en de (invloed)rijke krantenmagnaat Hearst, die vele kranten werden via hun plan nóg rijker door het hennepverbod.
Daarbij geholpen door de bankier Mellon die ook belang had om het hennepverbod de wereld in te helpen.
En de handelaren in katoen zullen het eveneens niet erg hebben gevonden dat hennep verdween: zo ontstond voor hen een giga afzetmarkt

Dit hoofdstuk beschrijft deze verhalen rond hennep.
Het verdwijnen van hennep vormt de inleiding tot vele milieuproblemen van onze moderne tijd.
In plaats van hennep kwam nylon op de markt.

Waarna bleek dat ik nóg een hoofdstuk kon schrijven over hennep.
Ik leerde dat in de Nederlandse geschiedenis een periode bestaat die zonder hennep totaal anders was verlopen: de touwen en zeilen van de V.O.C. werden gemaakt van hennep.
Dus zo kwam het: in plaats van (g)één hoofdstuk over hennep zijn er nu twee.

1 OVEREENKOMSTEN EN VERSCHILLEN TUSSEN HENNEP EN VLAS

1a TWEE SOORTEN HENNEPPLANTEN
Zoals er minimaal twee soorten vlasplanten bestaan, (één voor vezelvlas en de ander voor olievlas), zo bestaan er ook twee soorten hennepplanten: de Sativa en de Indica.
Oorspronkelijk was er (tien?)duizenden jaren geleden één plant.
Om dat uit te leggen: vergelijk het gerust met hondenrassen, bijvoorbeeld de poedel, Duitse herder, vos, wolf, jakhals: zij delen één type gezamenlijke voorouder: de wolf.
Hoe verschillend ze nu ook zijn: alle hondachtigen blijven familie van elkaar.
Zo is dat ook met hennepplanten: ze zijn familie, maar hun kenmerken (manier van telen, de producten die je ervan kunt maken) lopen sterk uiteen.

1b MANNELIJK OF VROUWELIJK
Overigens is een vezelhennepplant óf mannelijk óf vrouwelijk. (scribd.com – Hoogendoorn). Omstreeks half juli worden de vrouwelijke planten bestoven door de mannelijke. Snel na de bestuiving worden de mannelijke planten geoogst.
De vrouwelijke planten groeien daarna nog wel een maandje door. (streekmuseum krimpenerwaard.nl)

1c PSYCHOACTIEVE STOF – 0,3 % of 30%
Indien je psycho-actieve stof wilt krijgen begin je dus met ander zaad.
Het is de kweker dan om de bloemen te doen; bij wietplanten heten de bloemen toppen. Op zeker moment worden de toppen verwijderd: zo ontstaan extra bloemen aan zijtakken.
Wiet wordt verkregen uit de stamper van de vrouwelijke bloemen.
De planten voor de psychoactieve stof wordt gekweekt onder bijzonder warme omstandigheden, waarna deze wel 5% tot 30% psychoactieve stof kunnen opleveren.
De hennep voor textiel of voor de bouw bevat minder dan 0,3% stof. Je wordt daar niet stoned of high van; of je moet giga-hoeveelheden vezelhennep oogsten.

1d GELIJKENISSEN EN VERSCHILLEN
– De vezelhennepplant groeit snel, in honderd dagen, recht omhoog: drie á vier meter in enkele maanden, dat kan dus drie á vier centimeters groei per dag zijn. De hennepplant is beduidend groter dan de vlasplant; de stengel is dikker en het mooie blauwe bloepje ontbreekt.
– De stengels staan dicht op elkaar. Hennep heeft geen last van insecten; dus sproeien met een giftig middeltje is niet nodig. Onkruid maakt geen kans.
Het nadeel daarvan is: de voor de natuur gewenste veldbloemen, (madelief, boterbloem, paardebloem) ontkiemen evenmin.
– Beiden zijn éénjarige planten. Ze worden gezaaid.
Je kunt hennep iedere drie jaar zaaien op dezelfde plek. Vlas iedere zeven jaar.
– Een hectare hennep levert 30% meer textiel op dan een hectare katoen of vlas.
– Hennep wortelt diep, wat goed is voor de toegankelijkheid van de bodem. Vooraf zorgen voor wateropnemende aarde is nodig voor de groei van de wortels.
– De hennepplant is goed voor het milieu, verbetert de grondkwaliteit, haalt CO2 uit de lucht en slaat deze CO2 op in de grond. Het gewas dat je een seizoen later op die plek plant, krijgt die opgeslagen CO2 als natuurlijke mest mee.
– Om het voor textiel zo kostbare xyleem uit de stengel te halen, zijn dezelfde bewerkingen nodig als bij vlas om linnen te verkrijgen. 1)
– Hennep wordt, bijvoorbeeld in gymzalen, maar vooral wérd, vaak gebruikt om touw van te maken.
De textiele stof die je kunt maken van diezelfde hennepxylemen is geheel te vergelijken met linnen, alleen is hennep nóg sterker. Straks daarover het verhaal van de eerste spijkerbroeken. Spijkerbroeken waren vroeger van hennep gemaakt en ná 1938 van katoen, hetgeen vrijwel onopgemerkt is gebleven.
– Vezelhennep is de sterkste plantaardige natuurvezel.
– Om er textiel van te kunnen maken luisteren factoren rond de bewerking van de hennepplant toch wel nauw:
bijvoorbeeld na de periode van het roten, dient er ook voldoende tijd te zijn voor het daarna snel drogen van de stengels: als het rotingsproces voortduurt rotten de kostbare binnenvezels verder en dan kun je er voor de textielproductie niets meer mee.

Indien de oogst laat in het Nederlandse herfstseizoen plaatsvindt is die (droog)tijd er niet altijd.
Bij hennep leert men die ideale oogstomstandigheden pas sinds kort (weer) kennen.
De verloren gegane kennis over de teelt is een belangrijk verschil met vlas: daarover weet men al honderden jaren dat dat een zeeklimaat en vruchtbare grond nodig heeft, droogte en zon tijdens de groei – vocht om te fermenteren – droogte om het rotten te stoppen. De machines in de vlasteelt en de zaadveredeling stond in de afgelopen eeuw niet stil.
Het vakmensschap werd van collega op collega doorgegeven.
Dat proces van kennisverwerving kwam bij hennep stil te staan: onder andere oogstmachines dienden opnieuw te worden ontwikkeld.

Die verloren gegane kennis, zowel over de teelt als over de bewerking, is een belangrijk verschil met vlas

1e HENNEP EN SCHEEPSTOUW
Hennep werd in Nederland vooral belangrijk vanaf de zestiende eeuw.
De VOC bestaat vanaf 1603. Eén VOC schip vroeg om 21 kilometer aan tuigage.

– De toegenomen scheepvaart had een honger naar touwen: dikke staande touwen (gebruikt om de mast rechtop te zetten)
– en gaande touwen (gebruikt om zeilen te hijsen.
– En touw om netten te maken om haring te vangen.
De haringvisserij vond vooral plaats in Zeeland en Vlaanderen. Vanaf ongeveer vijftienhonderd leerde men haring te kaken: men verwijderde de meeste ingewanden, waarna de haring langer eetbaar bleef en lekkerder werd.

Van de, eerst nog te spinnen hennepdraad, werd zeildoek geweven. Van dat zeildoek werd in zeilmakerijen zeilen genaaid voor de VOC-schepen.
Met name in Krommenie en Assendelft bestonden eeuwenlang honderden weverijen en molens om de vezel, het xyleem te pakken te krijgen.

Een apart hoofdstuk is gewijd aan het maken van de zeilen en de VOC.
De tientallen fasen in de bewerking van hennep tot textiel worden stap voor stap beschreven.
In dít hoofdstuk volsta ik met een globale beschrijving van de vijf fasen in de voorbereidings- en verwerkingsfasen..

1f DE VIJF FASEN IN DE BEWERKINGEN OM DE TEXTIELVEZEL UIT DE HENNEPSTENGEL TE KRIJGEN

Ook bij hennep kunnen de xylemen alleen verkregen worden via een zeer arbeidsintensief proces.
Zooals beschreven bij vlas: de xylemen zijn de lange slierten van holle vaten die, via capilaire werking zorgen voor het transporteren van water van de wortel naar de bladeren.

DE BEWERKINGEN IN VIJF FASES:
FASE 1 – Het zaaien, oogsten, drogen van de hennep en het oogsten van het hennepzaad.
Geschatte duur ongeveer vier maanden: het vooraf bewerken van de aarde dient grondig te gebeuren.
Nadat de volwassen planten met zoveel mogelijk wortels zijn uitgetrokken worden de planten gedroogd. Na deze droging kan men het zaad oogsten: dit heet repelen.
Vervolgens: het vervoer naar de plaats waar het rotten kan plaatsvinden.
FASE 2 – Het verkrijgen van het xyleem voltrekt zich in zes stappen: fermenteren (=rotten), daarna snel drogen. Daarna kan de houtachtige stengel worden gebroken of geschild, zodat de lange draden van het xyleem vrij komen. Dat kan daarna worden gehekeld (= gekamd) en tot slot het provisorisch verbonden tot een henneppop.
FASE 3 – Het maken van draad: van het maken van een hennep-lint (alle vezels liggen voorgesorteerd in elkaars verlengde) tot en met het spinnen lijken slechts twee fases, maar het is zeer arbeidsintensief.
Het spinnen van de draad was letterlijk en figuurlijk een eindeloos karwei. Spinnen lijkt in alle tijden, in alle culturen voornamelijk door vrouwen te worden gedaan: al was een spinster nog zo snel, ze kon het tempo van een wever, weefster niet bijhouden. Er waren minstens twee spinsters nodig om een wever te voorzien van garen om te weven.
FASE 4 – Het opbomen van het weefgetouw, het opwinden van de spoelen, Het weven van zeildoek, canvas uit de gesponnen draad.
Het weven kon pas starten na het voorbereiden van het weefgetouw:
eerst dienen de lengtedraden op het weefgetouw worden aangebracht.
Het opwinden van de spoelen (op de spoel zit het garen dat over de breedte werd aangebracht) is een ander vak apart.
Vóór de uitvinding van de schietspoel kon brede stof slechts gemaakt worden indien de wever/weefster hulp kreeg van twee mensen: de één schoof de draad naar de andere kant en vice versa.
Het weven van hennep doek voor de VOC-zeilen was relatief smal.
FASE 5 – Het bewerken van de beige, bruine stof tot een wit ‘zuivere’ stof: beuken van de stof, logen, bleken, wassen, strijken.

In het hoofdstuk HENNEP II ‘Zeilen van de Vikingen, zeilen van de VOC’ staan de bovenstaande kort beschreven bewerkingen meer uitgebreid beschreven.

1g DE VELE TOEPASSINGEN VAN HENNEPVEZEL VÓÓR HET VERBOD:
Behalve de begeerde vezel voor de textiel, kenden de overige delen van de hennepplant veel toepassingen.
Er zijn serieuze websites die aantallen van duizenden producten noemen:
papier (vloeipapier voor sigaretten, papier voor bankbiljetten), de bladeren zijn gezond veevoer, kunnen dienen als bouwmateriaal, ze vormen zowel onderdeel van kwalitatief beter beton als isolatiemateriaal, in de auto-industrie: dashboards zijn gemaakt van bioplastic.
In plaats van de fossiele aardolie gebruikt(e) men dan de olie van de hennepplant. (zie paragraaf 6 over Ford in 1942)

Indien je, bij het maken van kunststof, de olie van de hennepplant gebruikt in plaats van aardolie krijg je plastic dat door de natuur kan worden afgebroken

Ook de voedingsindustrie was en is blij met hennep: de olie is mega-gezond.
Het zaad wordt in publicaties benoemd als vogel- en visvoer, maar ook voor de mens bevat het zaad enkel zeer gezonde ingrediënten.
De olie van hennep is geschikt voor het maken van zeep en veel toepassingen in de cosmetica.

2. HENNEP, CANVAS EN DOEK : TAALKUNDIG EN TEXTIELKUNDIG
2a HET WOORD CANVAS KOMT VAN CANNABIS
De hennepfamilie heet Cannabaceae.
Ook hop hoort bij de hennepfamilie. Vezelhennep werd vroeger kennep en/of kemp genoemd. Het Engelse woord voor vezelhennep is hemp.
De Latijnse naam voor vezelhennep is Cannabis Sativa.
Het zaad van vezelhennep heet nog altijd ‘kemp’.
De textiele stof die wordt gemaakt van 100% vezelhennep heet canvas.

De textiele stof die wordt gemaakt van 100% vezelhennep heet canvas.
Het woord canvas is afgeleid van cannabis.

Canvas komt uit het Oud-Frans canevas. (nl. wikipedia.org – canvas (materiaal)
In het volkslatijn bestond het woord cannapaceus, dat betekent: gemaakt van hennep, dat een connotatie had met vulgair.
Waarschijnlijk was vulgair in die Romeinse tijd in betekenis verwant aan ‘alledaags’ of ‘gewoon’.

Dat vezelvlas een gewone plant was, lees je terug in veel bronnen: op een Nederlandse boerderij, en ook vroeger bij de Romeinen was het normaal om een ‘hennep-akker’ te hebben. Over de hennep-akker bij boerderijen lees ik dat deze dicht bij de boerderij lagen: de boeren konden er hun mest kwijt.
Dat was de tijd dat er nog geen CO2 in de lucht zat, neem ik aan.

De toepassingen van canvas komen deels overeen met linnen: schilderdoek kan ook van canvas zijn. Dekzeilen, zonneschermen kunnen van canvas zijn.
Foto’s laten afdrukken op canvas… het resultaat imponeert als een schilderij.
Men noemt dat print op linnen.

Het woord canvas wordt bij veel toepassingen gebruikt, terwijl het niet altijd om textiele stof van hennep lijkt te gaan..
Wanneer sprake is van sterk textiel, daar mogen dan andere textielvezels zoals katoen aan zijn toegevoegd, wordt het woord canvas gebruikt.
De oorspronkelijke betekenis zeildoek, het synoniem van henneptextiel, verschuift naar de achtergrond.
Zo staat bij Wikipedia – fietsband: ‘De buitenband bestaat uit een karkas van koordlagen van langvezelig katoen, die het canvas vormen….’ 2) 3)
Of in een artikel over textielkunstenares Meta Struycken: ‘Schilderen met garen en stof, noemt Struycken het zelf. De jas is een blank canvas waarop ze een nieuwe compositie maakt’.
Meer informatie over Meta Struycken: zij staat als kunstenaar bij het hoofdstuk: ‘Alle textiel is met de hand gemaakt’.)

Het woord canvas komt ook terug in de filmwereld: het witte doek is sterk, strak ondoorzichtig doek, waar je filmbeelden op kunt projecteren. Dat zal – in oorsprong – van canvas zijn geweest.
CANVAS is ook de naam van een Vlaamse t.v.zender.

2b. ZEILDOEK

De woorden hennep en canvas in relatie tot textiel komen relatief weinig voor in ons taalgebruik.
Een woord dat wel regelmatig opduikt in historische beschrijvingen is het woord ‘zeildoek’.
Het doek dat werd gebruikt om zeilen van te maken: vanaf de oudheid in Egypte bijvoorbeeld.
De vezels van hennep zijn beduidend langer zijn dan de vezels van linnen: linnen vezels zijn maximaal 70 cm. en een hennepstengel is langer dan drie meter. Een hennepstengel wordt vaak doormidden gezaagd, dus dan wordt de vezel ongeveer anderhalve meter. Hoe langer de vezel hoe sterker het doek.
Om sterk geweven zeildoek te krijgen, verkoos men hennep boven linnen.

2c. HET WOORD DOEK

Het woord doek heeft een soort deftige connotatie: een doek van Rembrandt is een vermogen waard, iemand is een ster op het witte doek.
Zelfs een spandoek…daar wil ik mee gezien worden of ….je moet er niet aan denken dat je gezien zou worden met een spandoek van …

Een merklap heette oorspronkelijk een merkdoek, maar het woord doek veranderde in lap.
Een lap, een lapje…dat woord heeft minder aanzien dan doek. Een ooglap, een ooglapje…aach. Een poetslap…
Toegegeven: de woorden stofdoek en theedoek zijn blijven bestaan.
Misschien omdat die woorden zich bevonden in de besloten wereld van dienstbode en huisvrouwen: de keuken; een beetje buiten het publieke domein.

We kennen de uitdrukking: het doek is gevallen. ‘Het doek valt’ voor een minister bijvoorbeeld. Vaak wordt zo iemand dan ontmaskerd: het betekent het einde van de carrière.
Iemand doet iets uit de doeken: dan vertelt iemand hoe een gebeurtenis van begin tot einde in elkaar steekt. Dat wordt op prijs gesteld.
Of iemand windt ergens geen doekjes om: dan zegt hij/zij zijn mening op een directe manier.

3 DE GESCHIEDENIS VAN HENNEP

3a. DE OUDHEID

Hennep, de Cannabis Sativa, is een zeer oud gewas waarvan de oorsprong ligt in India en China.
In China werd 4800 jaar geleden de hennepvezel al gecultiveerd als textielvezel (bron:Ecotex) en het zaad werd gebruikt als voedsel.
Een andere bron: ‘Hennep is een oeroud landbouwproduct. Het is ook een textielsoort die we al 10.000 jaar kweken. Het werd gebruikt voor de productie van touw, zeildoek en papier. De geneeskrachtige eigenschappen van de hennepplant worden al van 2700 v. Chr. benut.
Via nomadenvolken vond verspreiding plaats naar het Midden Oosten en het Middellandse Zeegebied.

Al ver voor onze jaartelling werd hennep wereldwijd verbouwd. 4800 jaar geleden werd er in China al textiel van gemaakt.

---

3b HENNEP IN EUROPA – HALLSTATTCULTUUR IS KELTISCH
Van 800 – 500 voor Chr. bestond in Europa de Hallstattcultuur.
Het dorpje Hallstatt in Opper-Oostenrijk beleefde in de vroege IJzertijd een bloeiperiode, die veel invloed uitoefende op de culturen in de omgeving.
De Hallstattcultuur was een Keltische cultuur.
Men maakte toen touw (henneptouw is resistent tegen zout), papier, olie en textiel uit Hennep (Ecotex).
De Hallstattcultuur was al een standensamenleving.
De vorsten (dat woord stamt af van het woord voorst) en prinsen (dat woord stamt af van het Latijnse princeps – de eerste) kregen een indrukwekkend graf in een heuvel.
Ook in Oss is zo’n vorstengraf gevonden.
Over standen gesproken: het lot van de mijnwerkers uit de zoutmijnen (zout was kostbaar) stak daar schril bij af. Het kwam voor dat mijnwerk(st)ers en hun kinderen verdronken in de zoutmijnen door overstromingen. In dat geval bleef de kleding goed bewaard: ze droegen leer als bovenkleding, een overkleed, en wol als onderkleding. Ook kinderen werkten bij De Kelten in de zoutmijnen. (nl. wikipedia.org – Hallstattcultuur).
4)

3c. GERMANEN, FRANKEN, VIKINGEN
Vanaf 600 vervaardigden de Germanen, Franken en Vikingen uit hennepvezel touw.
In de Middeleeuwen liepen de meeste mensen op sandalen van hennep.
Ook de zeilen en touwen van de eerste schepen die de wereldzeeën bevoeren waren van geweven en gevlochten hennepvezels. Niet alleen uit Krommenie: de eerste zeilschepen uit Griekenland hadden al canvas zeilen.

4. HENNEP IN AMERIKA

Zoals de Romeinen schaapjes meenamen naar Engeland om zeker te zijn dat ze wol konden produceren, zo namen de immigranten, de founding fathers, hennepzaad mee naar Amerika.

De touwen voor de lasso’s werden gemaakt van hennep.
De huifkarren in Amerika: de overkapping van textiel was gemaakt van hennepstof.

En dan is er, midden negentiende eeuw, de geschiedenis van hennep en de spijkerbroek. Waarna1938 kwam.

4a. DE GESCHIEDENIS VAN SPIJKERBROEK EN DENIM STOF TOT 1938

De eerste spijkerbroeken waren gemaakt van zeildoek, van hennep dus.
Er bestaat een iconisch logo, gemaakt in 1886 waarbij twee paarden proberen een spijkerbroek uit elkaar te trekken. Hetgeen niet lukt…het gaat dan over de letterlijk onverwoestbare spijkerbroek van hennep, een canvas broek.
De spijkerbroeken van Levi’s werden lang ‘het merk van de twee paarden’ genoemd.
Er bestaan legio verhalen over originele spijkerbroeken (van hennep dus) die na honderdvijftig jaar gevonden werden in een zilvermijn. De broeken verkeerden nog in uitstekende staat en werden voor hoge bedragen op een veiling verkocht.
In Alaska zijn spijkerbroeken in het ijs gevonden: ze zijn museumwaardig.

In de eerste decennia van het bestaan van spijkerbroeken werden deze gemaakt van de sterke hennepstof/zeildoek.

4b HET WOORD DENIM
Spijkerstof wordt ook wel denim genoemd. Het woord denim stamt etymologisch af van ‘de Nimes’ = ‘van Nimes’
Nimes is een stad uit Frankrijk. Ze weefden in die plaats in de 17de eeuw op een speciale manier: er werd ‘schuin’ geweven.
Je gaat met de inslagdraad niet één draad op en één draad af, maar óver twee draden heen en onder één draad door.
Dit weefsel is bijzonder sterk en wordt ‘twill’ genoemd.
Wat ook bijzonder is aan de stof uit ‘de Nimes’: de lengtedraden van het weefsel zijn blauw en de inslagdraden zijn wit.
Het gevolg is dat de voorkant gekleurd is en de achterkant niet.

4c HET WOORD JEANS
Eigenlijk wilden de wevers, net aangekomen in Amerika, een stof uit Genua namaken, maar dat lukte hen niet.
Wat wel lukte was het weven van de bovenbeschreven schuin geweven sterke stof.
De stof die in de havenstad Genua werd geproduceerd was speciaal bestemd voor de matrozen die in de haven van Genua werkten.
Het woord Genua is voor een Amerikaan moeilijk uit te spreken.
Het begrip ‘Blue Jeans‘ stamt ethymologisch af van ‘Blue de Genes, wat ‘het blauw van Genua’ betekent.
De kleurstof voor het blauw van Genua was indigo. Indigo is een plant. Indigo is niet kleurvast. Na verloop van tijd verbleekt de kleur. Laat zo’n min of meer vale broek nou net het gewilde kenmerk zijn geworden van de spijkerstof.

4d HET WOORD, DE NAAM LEVI’S
Het woord Levi’s is nu de naam van een sterk merk, de naam was lang zelfs synoniem voor spijkerbroek, is afkomstig van de voornaam van Levi Strauss.
Strauss was een jonge textielhandelaar, die oorspronkelijk in het Duitse Beieren een andere voornaam had, die hij veranderde in Levi toen hij op achttienjarige leeftijd naar Amerika vertrok.
De familie Strauss emigreerde omdat ze in hun beroepsuitoefening belemmerd werden door antisemitische wetten.
Levi’s vader was overleden, waarop moeder Strauss besloot om met haar dochters en enige jongste zoon in 1847 naar Amerika te emigreren.
Levi’s vader was eerder getrouwd geweest en halfbroers van Levi waren al eerder in Amerika aangekomen.
In 1850 was Levi Strauss textielhandelaar in San Francisco. Hij verkocht zeildoek. Blauw geverfd met indigo.

4e DE KLINKNAGELS IN DE SPIJKERBROEK ZIJN BEDACHT DOOR JACOB DAVIS
Jacob Davis geboren in 1831 was kleermaker, afkomstig uit Riga, Letland.
Hij emigreerde op 23 jarige leeftijd maar Amerika. De naam Davis was zijn nieuwe zelfgekozen (achter)naam. Hij was jonger dan zijn latere compagnon.
Jacob maakte werkbroeken van de denim stof van Levi.
Die werkbroeken gemaakt van zeildoek waren zijn specialiteit; ze waren zeer gewild onder goudzoekers.
Het was de enige werkkleding, die bestand was tegen de zware arbeidsomstandigheden: over de aarde kruipen… zoekend naar goud.
Traditionele textiele stof versleet snel onder de barre werkomstandigheden, maar de van hennep gemaakte broeken van Davis hielden stand.
Klachten over inscheurende zakken verhielp Davis door koperen klinknagels gebruiken.
Dat idee werd door collega kleermakers gretig overgenomen en Davis besefte:
ik dien patent aan te vragen voor die klinknagels.
Het aanvragen van een patent op deze vinding kostte 68 dollar.
Dat bedrag had hij niet.
Daarom zocht hij samenwerking met de leverancier van de stof.
Vanaf dat moment gingen Levi en Strauss samenwerken. Levi betaalde de 68 dollar. Hij noemde het bedrijf Levi en Co.
Levi Strauss bedacht de oranje stikdraad: die kleur vond hij mooi passen bij de koperkleurige klinknagel. Ook op die oranje stikdraad verwierf hij het alleenrecht.
Er kwam ook een klein vijfde zakje in de spijkerbroek.
Én een grote V kwam als stiksel op de achterzak: symbool voor een vrije vogel.

In 1906 maakte het bedrijf de grote aardbeving en branden van San Francisco mee: het had veel consequenties, maar het bedrijf overleefde.
Davis overleed in 1908.

In 1926 kwam er vóór een rits in de spijkerbroek (in plaats van knopen).
De klinknagels in de zakken aan de achterkant liet men later weg: ze beschadigden meubels in huis en de zadels van paarden. (mens-en-samenleving.infonu.nl)
Op veel plaatsen is te lezen dat het ontwerp van die eerste broek, de 501, niet veranderd is.
Ik denk eerder dat de naam 501 een begrip is geworden, maar dat de pasvorm wel is aangepast. Zo is bijvoorbeeld te lezen dat in de Tweede Wereldoorlog, vanwege de krapte van de grondstoffen, het model werd aangepast.

4f SAN FRANCISCO EN DE GOUDZOEKERS
In San Francisco werd gestart met het maken van de spijkerbroeken: op die plek staat nu het spijkerbroekenmuseum.
In San Francisco waren namelijk ooit enkele goudkorrels gevonden: reden waarom een jarenlange trek van gelukszoekers naar dit gebied was ontstaan.
In 1856 werden wetten en regels ingevoerd om die goudzoekerstrek enigszins te reguleren. Het begrip Het Wilde Westen is afkomstig uit deze streek en deze tijd: goudzoekers waren avonturiers.
Na 20 jaar verliepen de patenten. Ook andere bedrijven gingen toen spijkerbroeken maken. Ze noemden deze Levi’s; uitgesproken op zijn Amerikaans.

De spijkerbroeken bleven ook na de goldrush een gewild kledingstuk: vanaf die tijd werden in Amerika de spoorlijnen aangelegd; ook lichamelijk zwaar werk waar veel arbeiders met beschermende, sterke kleding voor nodig waren.

Overigens: ook de veenarbeiders in bijvoorbeeld Noord-West Nederland droegen kleding van hennep. Ook zij ervaarden dat kleding van zeildoek als enigste bestand was tegen het zware werk. (Site: verhalen van Groningen.nl – over vlas en hennep)
In Nederland gebruiken wij, als enigste land, het woord spijkerbroek. Eigenlijk is het Nederlandse woord ‘spijker’ een onjuiste term voor de klinknagels.

‘De Amerikaanse Cultuur’ …..in deze snel veranderende tijd….niet iedereen heeft er positieve associaties bij.
Maar de spijkerbroek, de meeste mensen hebben er meerderen in hun kledingkast hangen, blijft. 5)
En dat…terwijl de spijkerbroek sedert begin jaren veertig van katoen wordt gemaakt. Hij is nog altijd heel sterk, maar niet meer zo onverslijtbaar als long time ago.

4g. DE KLEURSTOF INDIGO
Hoe kwam de jeansstof aan zijn karakteristieke kleur?
Indigo als kleurstof bestaat al ongeveer 4000 jaar.
Grafvondsten uit India van 2000 voor Chr. laten al indigo-sporen zien.

Ik volgde meerdere malen een workshop om te leren met indigo te verven.
Na afloop kon ik, ondanks mijn aantekeningen over temperatuur en zuurgraad nauwelijks recapituleren welke stappen allemaal waren uitgevoerd.
Het is ingewikkeld en het luistert nauw.
Alleen het einde van de bijeenkomst is onvergetelijk.
Wanneer alle stappen goed zijn doorlopen, haal je de stof of het garen uit het laatste verfbad. Die stof is dan groen!!!
Dat kan niet de bedoeling zijn, denkt iedereen die het voor het eerst meemaakt, maar dat is zoals het ‘gewoon’ gaat bij indigo.
De groene stof, garen komt uit het verfbad, je hangt het op of je slaat ermee door de lucht. Het is de bedoeling dat de groene kleur in aanraking komt met zuurstof: en dan verandert het groen in blauw. Het is toveren.

Al een tijd, sedert 1897, wordt indigo chemisch nagemaakt.
Uitgebreide handleiding over (natuurlijk) verven is te vinden op internet ‘Natuurlijk Verven Grand Teints door Jantine Kools.
Daar wordt ook beschreven dat Marco Polo (rond 1300) had gezien hoe ze in Azië indigobrokken konden bereiden. Toen Marco Polo en Columbus verscheidene zeewegen in kaart brachten, bracht dit ook de kennis van indigo op gang. Amsterdam werd in de VOC tijd stapelplaats van Oosterse producten, waaronder indigo.

Voordat indigo in de VOC-tijd op de markt kwam, werd blauw gemaakt met wede. Wedehandelaren waren bijzonder rijk. Er is dus, zoals te verwachten, nog een echte strijd geweest tussen de wede-handelaren en de nieuwe indigo-importeurs.

5 WAAROM VERDWEEN HENNEP?

Ik schrijf alles zo bondig mogelijk op. Wilt u een meer uitgebreide bron: leest u dan s.v.p. 8HE solutions healing earth.
https://youtu.be/E6Gove TBEF’s.

5a WELKE OMSTANDIGHEDEN LIEPEN SAMEN? WELKE OMSTANDIGHEDEN WERDEN GEMANIPULEERD?
Hennep speelde in het Amerika van begin jaren dertig een weliswaar kleinere rol dan voorheen, maar de rol bleef belangrijk.
Alleen al omdat 30 tot 40% van de toenmalige Amerikaanse medicijnen cannabis bevatte.

Vanzelfsprekend typte ik de zoekvraag ‘Kreeg de pharmaceutische wereld een boost door het hennepverbod?’, want tja…wie sprong in het gat dat de hennepgeneesmiddelen achterlieten?
Neee….soms wil ik dingen niet weten….de zoekmachine brengt me bij een site die heet: gezond-wereldnieuws.com.
De site zegt dat de olie-industrie achter de pharmaceutische industrie zat.
Ik ga het niet verder lezen, want ik wil me bij textiel houden.
Al is er maar de helft van waar……

5a1 decorticator
Het zag ernaar uit dat de rol van hennep groter zou worden door de uitvinding van een nieuwe oogstmachine. Kranten omschreven hennep om die reden als ‘the billion dollar crop’.
Die machine heette de ‘decorticator’ (zie Engelse Wikipedia).
Het was een machine die de bast, de huid van een plantaardige stengel kon strippen. Hij was uitgevonden in 1919 door George Schlichten.
De uitvinder had er al patent op gekregen. Met die machine kwam het begeerde xyleem veel gemakkelijker bloot te liggen

Maar wat een uitkomst lijkt voor de een, vormt een bedreiging voor de ander.
In de jaren dertig verloren veel rijke mensen veel geld. Ze waren dus tot alles in staat om hun vroegere, verloren gegane rijkdom weer terug te winnen.

Aan de voortgaande ontwikkeling van hennep kwam in 1937 plotseling een einde doordat de Verenigde Staten een abrupt verbod instelden op het telen van hennep. Dit verbod kwam voort uit een intensieve lobby van
5a2. de petro-chemische industrie, de familie DuPont. De familie Dupont was een spin met vele poten in het web: ze hadden nylon ontwikkeld. Dat wilden ze op de markt brengen in plaats van de textiele hennep.
De familie Dupont maakte ook de chemicaliën voor de katoenvelden. 50% van de wereldwijde chemicaliën zijn bestemd voor de katoenteelt. Hennep behoeft geen chemische bestrijdingsmiddelen. Dupont maakte ook de chemische middelen die nodig zijn om het hout van de boom om te zetten tot pulp voor papier.
5a3. de houthandel. De krantenmagnaat Randolf Hearst bezat tienduizenden hectare met bomen. Hij verdiende net zoveel geld aan het papier voor zijn kranten dan aan de nieuwsberichten.
Uit hennep valt veel goedkoper en met meer oog voor het milieu papier te maken. Hij zou zijn geldbron voor papier kwijtraken. Dus Randolf Hearst en de Familie Dupont waren het snel eens: ze hadden een gezamenlijk belang in het wegwerken van de henneppapierindustrie.
5a4 . De banken. Andrew Mellon was groot-aandeelhouder en bankier.
Zowel de petro-chemische industrie als de houthandel hadden investeerders achter zich staan. Er was de banken veel aan gelegen om de investeringen terug te verdienen: de jaren dertig kenmerkten zich wereldwijd door economische teruggang.
Deze anti-lobby’s portretteerden hennep als demoraliserende drug.

Deze anti-lobby’s karakteriseerden hennep als een demoraliserende drug.

Het zou net zoiets zijn als wanneer de poedelhond wordt verboden omdat ie familie is van de wolf.
Meerdere landen volgden het voorbeeld van het verbod op hennepteelt.
De plant werd ook daar verboden. De discussie en de stemming in het Amerikaans parlement duurden vijftig minuten. Op de aan het begin van dit stukje genoemde site lees ik: de parlementsleden hadden nauwelijks in de gaten dat met het aannemen van deze wet ook de vezelhennep werd verboden.

Nederland heeft niet eens een echt hennepverbod gehad; dat was niet nodig.
Nederland volgde uit zichzelf precies de richtlijnen die in Amerika gebruikelijk, gangbaar of (on)wenselijk werd geacht.

Toch nog een korte uitzondering vanwege de Tweede Wereldoorlog
Gedurende de tweede wereldoorlog werd het verbod opgeheven: men had hennep bijvoorbeeld nodig voor parachutes, voor legeruniformen en voor dek- en tentzeilen. Direct na de oorlog moest weer worden gestopt met het telen van hennep teneinde de hierboven genoemde belanghebbers te beschermen.
Vanaf 1952 stond hennep opnieuwe op de zwarte lijst van de Narcotic Control Board.

Ook in China is het vijfentwintig jaar lang verboden geweest om hennep te verbouwen. De West-Europese machines om hennep te verwerken waren nu net aan China overgedaan. Die machines hebben op zijn gunstigst vijfentwintig jaar lang, van 1985 – 2010 stilgestaan.

Over het Amerikaanse hennepverbod lees ik dat het geen stand zou hebben gehouden, wanneer de Amerikaanse katoenproductie niet in het textielgat was gesprongen dat ontstond door het wegvallend hennepaanbod.

5b DE FAMILIE DU PONT 4)
Ook deze familie stamt af van immigranten; uit Frankrijk dit keer.
De eerste over- overgrootvader kwam al aan in de tijd vóór Napoleon.

We weten wel dat Amerika een soort bedrijfsdynastiën kent: Rockefeller of Ford bijvoorbeeld. Het zijn families die vanaf begin twintigste eeuw hun invloed wilden laten gelden. Vroeg of laat maakten ze kennis met de familie DuPont; dat wil zeggen met de vierde generatie nakomelingen van de eerste uit Frankrijk afkomstige landverhuizer.

De eerste DuPont bekwaamde zich in het maken van buskruit. Een poeder van zwavel, houtskool en salpeter, dat in een bepaalde verhouding dient te worden samengevoegd. Ik schat in dat de meeste van ons buskruit van eerbiedige afstand kennen van vuurwerk.
Drie generaties verder, waarin de familie vrijwel het monopolie had verworven in de handel in buskruit, vormden drie broers Du Pont, die waren toen al op leeftijd, de directie van een machtig bedrijf.
Het was een betrekkelijk kleine stap om van de vaste ingrediënten van het buskruit naar de vloeibare chemie over te stappen.

In het begin van de twintigste eeuw werd rayon uitgevonden/ontwikkeld.
Dat is de textiele stof die wij nu kennen als viscose.
Het was tot de dertiger jaren niet gelukt om rayon/viscose winstgevend te maken: rayon, viscose was in die tijd in tegenstelling tot nu goedkoper dan nylon.

Dus de scheikundigen in de chemische fabrieken gingen verder met het ontwikkelen van nieuwe kunststoffen. Dat lukte met nylon.
Dat kwam de familie Du Pont goed uit, want door de economische crises van de jaren dertig leek hun economisch-fantastische-buskruit-succesverhaal geen vervolg te krijgen.

Overigens: de familie Du Pont leeft in alle betekenissen van het woord nog steeds voort, tenminste voor degenen die weten dat Chemours, Dow en DuPont allemaal Du Pont is.
Soms door aankoop, soms door splitsing van het bedrijf, soms naamsverandering.

Begin jaren dertig van de vorige eeuw kon de familie Dupont plastic en nylon maken uit aardolie. Ze hadden daar patent op. Wanneer ik patent heb op het maken van bijvoorbeeld plastics, kan ik een ander verbieden een soortgelijk product ook te maken.
Echter: hun product zou uitstekend te maken zijn van de olie uit hennepzaad.
De winst voor DuPont zat ‘m in de goedkope olie uit de grond: die hoef je alleen maar gratis omhoog te pompen.
En toegegeven…al die bewerkingen van hennep zijn niet nodig wanneer je de olie eenvoudig uit de grond pompt.

Wat wij nu kennen als bioplastic (in plaats van fossiele olie gebruik je plantaardige olie) was toen al lang bekend. Hennepolie voldeed uitstekend.
Daarover volgt zo dadelijk nog een prestatie van Henry Ford.

Momenteel hebben de drie chemische bedrijven (Dow, Chemours en DuPont) 67.000 werknemers wereldwijd. Ik begrijp dat Seaford de nylon-hoofdstad van de wereld wordt genoemd. Zo’n fabriek heet dan ‘plant’….heb ik mijn Engelse woordjes wel goed genoed geleerd?

5c. MEDIAMAGNAAT RANDOLF HEARST
Vanaf de twaalfde eeuw werden de vezels van hout en linnen gebruikt om papier te vervaardigen. (wikipedia houtpulp)

Papier werd in Amerika echter gemaakt van henneppulp.
Bijvoorbeeld de onafhankelijkheidsverklaring is gedrukt op papier van hennep.

De mediamagnaat Randolf Hearst liet zijn meer dan vijftig kranten drukken op papier van bomen. Dat papier kwam van zijn eigen papierfabrieken. De bomen kwamen van zijn eigen grote arealen. Met hulp van de chemische middelen van Dupont kon de krant goedkoper worden geproduceerd.
In diezelfde tijd ontdekte men manieren om uit hennep nóg goedkoper papier te maken.
Hearst kon aan de bomenkap verdienen en aan hennep niet.
En dus zette hij het fake-nieuws in zijn kranten in om hennep in een kwaad daglicht te stellen: hennep zou een verdovend middel zijn.
Jaar in, jaar uit gebruikte Hearst in zijn krantenartikelen de term ‘marihuana’.
Dat was in oorsprong een Mexicaans woord, onbekend voor Amerikanen.
Marihuana betekende ‘slechte tabak’ maar het lukte Hearst om de betekenis negatief te verbinden aan de psychoactieve stoffen.
Op 14 april 1937 werd de Prohibitive Marihuana Tax Law aangenomen, waarin hennep werd verboden.

Papier, gemaakt van hennep is veel beter voor het milieu: hennep groeit in 100 dagen, een boom doet daar twintig jaar over. Hennep papier kan acht keer worden hergebruikt. Oud papier van bomen kan slechts drie keer worden hergebruikt.

5d DE BANKIER MELLON
Andrew Mellon is bankier, de financiële man die achter het verbod op de hennepteelt stond.
Zijn financiële belangen waren zo nauw verweven met Dupont en met Hearst, de bankencrisis was eigenlijk net wel/niet achter de rug, in 1932 was er patent afgegeven op de Industrialisatie van hennep… indien Mellon al die zaken op zijn beloop had gelaten was hij financieel een verloren man geweest.
Ik schat in dat menigeen in de zakenwereld vond en vindt dat hij het slim had aangepakt.

6 WELKE TECHNISCHE TOEPASSING LIET HENRY FORD ZIEN MET HENNEP?

De manier waarop textiel wordt geproduceerd, de manier waarop we nu met kleding omgaan, de afvalbergen met gedragen kleding die niemand wil hebben noch kan gebruiken, het te grote verbruik van water staan vaak één op één in verband tot milieuomstandigheden waarover iedereen zich zorgen maakt.

Een auto in 1941 door Henri Ford ontwikkeld lijkt niets te maken te hebben met textiel, noch met hennep.
En toch: wie het verhaal van de hennepauto van Ford leest zal denken….dus eigenlijk waren al onze huidige milieuproblemen rond textiel niets eens nodig geweest.
Vandaar nu het verhaal van de ‘hennep’auto, die ook wel sojabonenauto wordt genoemd.
De reden daarvoor is om zichtbaar te maken hoe ‘gewoon’, hoe goed uitontwikkeld en hoe goed bioplastic was voordat fossiel plastic over ons werd uitgestrooid.
Zoals wij weten: onze nylon kleding en/of de kunststof die in veel van onze kledingstukken zit is fossiel plastic.

6a DE AUTO VAN BIOCOMPOSIET EN ANDERE TOEPASSINGEN VAN HENNEP
In de oorlog werd het hennepverbod tijdelijk opgeheven. Henri Ford zal van die opheffing gebruik hebben gemaakt om in 1941 zijn hennepauto te presenteren.
De carrosserieplaten waren gemaakt van biocomposiet; noem dat gerust plastic; echter het is kunststof waarvoor geen olie uit de grond wordt gehaald.
Integendeel: het was gemaakt van soja, hennep, vlas, tarwe en pulp van sparrenbomen.
Bioplastic is byzonder veel lichter dan staal, en dat scheelt dus veel in de hoeveelheid brandstof die nodig is voor de aandrijving.
Daarnaast reed de auto op brandstof van hennep: ethanol.
Vanwege diezelfde Tweede Wereldoorlog kon Ford zijn proto-type niet doorontwikkelen, en na de Tweede Wereldoorlog werd het hennepverbod weer ingevoerd. (Sensiseeds.com/blog, compositesworld.com/classAcomposites)
Wanneer u leest over dashboards in de auto die gemaakt zijn van hennep, dan is dat geen inhoudelijke fout: het is ‘gewoon’ kunststof, alleen de grondstof is niet fossiel.
Er zijn meerdere auto’s van bio-plastic geweest, bijvoorbeeld de Trabant.
Die auto’s kampten met een niet hip imago.
Het kunststof werd vergeleken met het sterke staal en och dan was het westerse staal toch wel veel degelijker dan….
Zelf wist ik toen niet dat staal zoveel vervuilender was om te produceren…
Niemand die destijds vertelde dat de Oost-Europese auto zooo veel minder belastend was voor het milieu.
Westerse producten krijgen als snel het predikaat kwalitatief beter te zijn.

De auto van Ford was gemaakt van bio-composiet en hij kon rijden op een brandstof van hennep: ethanol.

7. HET VERHAAL VAN DE SPIJKERBROEK NA 1945

7a SPIJKERBROEKEN WERDEN VOORTAAN VAN KATOEN GEMAAKT
Na de oorlog werden de spijkerbroeken van katoenen stof gemaakt.
Dat de stof niet meer zo sterk was als honderd jaar eerder zal weinigen zijn opgevallen: de superzware lichamelijke arbeid van mijnwerkers, goudzoekers en militairen werd langzaam maar zeker minder fysiek.
Katoen als vervanger voor de onverslijtbare hennepstof bleek goed genoeg.

7b SPIJKERBROEK ALS ICONISCH KLEDINGSTUK
De spijkerbroek werd een kledingstuk dat symbool stond…tja voor wat eigenlijk.

Het was een kledingstuk dat in sovjetlanden niet te koop was, omdat de spijkerbroek tijdens de Koude Oorlog symbool stond voor Westers kapitalisme.
En dat terwijl het zo goed bij het communisme zou hebben gepast: goedkoop, voor iedereen gelijk, eeuwig hetzelfde model, een soort uniform.
En in de jaren vijftig was de spijkerbroek in Amerika allesbehalve geliefd.
Het mocht dan werkmanskleding zijn, maar de pasvorm gaat naar het lijf van de drager staan, het ‘shrink to fit’ principe, was iets dat moralistisch Amerika verachtte.
Dit keer was er een andere samenloop van omstandigheden waardoor de jeans écht zou doorbreken.

7c DE JONGE VETERANEN VAN WOII
Na de Tweede Wereldoorlog was het voor de Amerikaanse soldaten die in Europa hadden meegevochten niet vanzelfsprekend of mogelijk om de draad van het burgerlijk bestaan weer op te pakken.

Beter gezegd: ze hadden ervaren dat wanneer je je aanpast aan het heersende systeem dat kan betekenen dat je in een verschrikkelijke oorlog terechtkomt.
De jonge mannen die niet wilden of konden werken zochten elkaar op; vaak verplaatsten ze zich wendbaar, snel en stoer op een motor.

Hun levenstijl was uitstekend materiaal voor films. Tot dan was een spijkerbroek werkkleding voor de arbeider, maar het kledingstuk werd voor onbegrepen jongeren een manier om te zeggen: ik heb geen idee op welke plek in de wereld ik zou passen.
Marlon Brando speelde een rol in The Wild One. James Dean was legendarisch in Rebel Without A Cause.
De T-shirts, de leren jasjes en de spijkerbroeken stonden hen heel goed.
Via de films identificeerden jongeren over een groot deel van de wereld zich met de filmsterren en hun verzet.

7d VANAF 2000 : ER BESTAAN GEEN SPIJKERBROEKFABRIEKEN MEER
Tot het eind jaren van de negentiger jaren bleef Levi’s spijkerbroeken maken in hun eigen fabrieken. Midden jaren negentig werkten daar nog 20.000 arbeiders en arbeidsters. In twee jaar tijd ontsloeg Levi’s ruim 16.000 medewerkers.
En dat was niet omdat het niet goed ging met het bedrijf.
Levi’s was en ik een ijzersterk merk. In 1997 bedroeg de winst bijna 7 miljard.
In 1997 werd wel voor het eerst een bijzonder dure reclamecampagne opgezet die bijna 100 miljoen dollar kostte. Levi’s kreeg een imago van ‘meer kwaliteit en distinctie’ (blz 269 – No Logo)
Levi’s werd een marketingbedrijf. Als bedrijf draag je dan niet meer de zorg voor een gebouw dat verwarmd, schoongemaakt en onderhouden moet worden voor jouw werknemers.
Als bedrijf bedenk je een product, zet het in de markt; je stelt contracten op met mensen die bereid zijn, in de positie verkeren om over heel de wereld mensen te vinden die de taken van de ontslagen werknemers overnemen. Het is de bedoeling dat die spijkerbroeken op deze wijze goedkoper geproduceerd kunnen worden, zodat de winsten hoger worden.
De fabrieken van Levi’s hebben geen concrete vorm meer.
Het bedrijf zet een bestelling weg bij een contractant. Die heeft weer onderaannemers en die zet het werk weg bij ‘een netwerk van thuiswerkers die het werk in kelders en huiskamers uitvoeren'(no logo. blz 270)
‘Vele huidige merkenmultinationals beschouwen de locatie van hun fabrieksproductie nu als een ‘bedrijfsgeheim’ (blz 271 no logo). Dat is een grote verandering in vergelijking met de trotse oude gebouwen waar het logo van het bedrijf op prijkte.

Ik zocht op internet naar cijfers over de bedrijfswinst, naar cijfers over de aantallen gemaakte spijkerbroeken. Misschien ga ik nog wel langer zoeken: ik kom steeds uit bij de prijs van de aandelen en over de winstpercentages.

8 NYLON – DAAR KOMEN WE NOOIT MEER VANAF

8a HET BEGON MET NYLON KOUSEN
De nylons uit 1938 waren vanaf het begin een daverend succes.
Tot dan waren alleen zijden kousen bekend; deze kwamen vooral uit Japan en die waren voor weinigen betaalbaar. De introductie ging gepaard met grote reclamecampagnes; de reclames vonden plaats een half jaar vóór de wereldtentoonstelling.
Overigens waren de dameskousen allesbehalve goedkoop: als prijs lees ik bedragen van 150 tot 300 dollar. De waarde van beide bedragen wordt gelijkgesteld aan een tiental uursalarissen.

In 1938 kwam de tandenborstel met de witte, buigzame en tegelijkertijd veerkrachtige witte nylon draden op de markt. Vanaf 1930 had men bij DuPont gericht aan de ontwikkeling van een sterke en elastische vezel gewerkt.

In 1939 kwamen de nylonkousen op de markt. In dat eerste jaar (1940) werden er 64 miljoen paar verkocht. De nylonkousen redden het bedrijf Dupont, die de recessie nog niet te boven was gekomen, maar door de nylon dus wel.
In 1942 werd de productie van nylon kousen gestaakt: er was behoefte aan parachutes, aan touwen voor de Tweede Wereldoorlog.

Uiteindelijk zou uit ‘de dameskousen’ van toen enkele decennia later onze huidige panty’s ontwikkeld worden. Nylons leken slechts voor een klein deel op panty’s: het waren twee aparte doorzichtige, niet elastische, lange, kwetsbare beigekleurige kousen.

Bovenstaande foto is afkomstig uit een t.v. documentaire ‘De geschiedenis van geld’. Dupont was een van de eerste bedrijven die op grote schaal reclame maakte voor zijn olieproducten. De foto zoals hierboven te zien moet voor die tijd als ongekend pikant ervaren zijn. Dupont had eveneens een glossy tijdschrift en ongekende reclamecampagnes. Samen met de informatievoorziening uit de kranten van Hearst spiegelden zij informatie voor die je wel moest geloven. Reclame was min of meer nieuw in die tijd.

Het zijn de afvalstoffen die ons nooit meer zullen verlaten, de Forever Chemicals, de microplastics, de pfas…het was met hennep te voorkomen geweest.

U las al over de invloedrijke familie Dupont. tot de dag van vandaag zijn hun drie chemische bedrijven (Chemours, Dow, DuPont verantwoordelijk voor technologische ontwikkelingen en vervuiling die planeetlang met ons zullen meereizen.

9. RAAKVLAKKEN TUSSEN SPIJKERBROEK EN NYLON

De spijkerbroek, werkkleding voor mannen gemaakt van plantaardig materiaal, bedoeld om zware lichamelijke arbeid te verrichten…
en de in een scheikundig lab bedachte, bijzonder kwetsbare nylons van fossiele olie voor vrouwen lijken op het eerste gezicht niet veel raakvlakken hebben.

Toch gingen beide kledingstukken een belangrijke rol spelen als kledingstukken voor de middenklasse.
Het was kleding die je niet zelf kon maken.
Als je het wilde hebben, dan moest je het kopen.

Tot dan toe hing het uiterlijk van je kleding vaak af van je plaats in de samenleving: was je arm, dan droeg je kleurloze kleding waar de gaten invielen. Had je een dienstbetrekking: dan droeg je voorgeschreven kleding met witte schort.
Was je een man van stand? Dan droeg je een pak dat een kleermaker voor je maakte. Was je een rijke dame: dan had je een naaister of je ging al naar de deftige modehuizen.

Het woord ‘ik’ bestond niet echt. ‘Ik’ was altijd onderdeel van ‘wij’, van een groep.
En iedere groep had ongeschreven regels.

Maar door de spijkerbroek en de nylons kon je laten zien: ik werk niet, maar ik loop wel in werkmanskleding.
Spijkerbroeken en nylons waren de eerste kledingstukken die een imago vertegenwoordigden. En dat imago was meer dan zomaar een kledingstuk: je liet aan de buitenwereld zien dat je zelf ‘iemand’ was. Het gaf je een eigen identiteit.

Duizenden mensen hebben het gevoel zelf iemand te zijn, terwijl ze eigenlijk allemaal hetzelfde dragen. 🙂

10 DE HUIDIGE, MONDIALE SITUATIE ROND HENNEP

10a GREEN DEAL VANUIT DE EU, FARMBILL VANUIT DE VS
In Europa werd in 2019 de Green Deal ingesteld. (Commission Europe.eu).
Deze overeenkomst kwam in de EU tot stand na de dringende oproep van jongeren om actie te ondernemen vóór het klimaat.(Engelse Wikipedia.)
De plannen passen in het beleid om economie, energie, industrie en vervoer klimaatneutraal te laten plaatsvinden.
In Amerika werd in 2018 de FarmBill van kracht. Deze afspraken tussen agrarische sector en regering bevestigen dat de hennepteelt weer opnieuw kan worden opgezet. Hennep wordt dus weer als een gewoon landbouwproduct gezien.

Officieel was hennep in Nederland nooit verboden, maar…omdat dat verbod in Amerika wel gold….Nederland volgde de Amerikaanse richtlijnen blind.
Dus langzaam maar zeer zeker verdween de hennep ook uit Nederland.

De gevolgen van het verbod: er is vele decennia lang, bijna een eeuw niet geinvesteerd in de ontwikkeling van het gewas en er vonden geen ontwikkelingen plaats in de verwerking van het hennepproduct.

In 2019 waren de Verenigde Staten de derde grootste hennepproducent ter wereld. Na China en Canada.
Vanuit de EU wordt actief beleid gevoerd om hennep te verbouwen, omdat het in alle opzichten een product is met alleen maar goede toepassingen.

10b TWEE HENNEPBEDRIJVEN IN GRONINGEN
In Oude Pekela in Groningen zijn sinds 1994 twee bedrijven die hennep produceren: Hempflax en Dun Agro. (Site: De verhalen van Groningen.nl ‘Vlas en hennep in Pekela.)
Het is belangrijk dat de verloren gegane kennis en de verloren gegane machines weer opnieuw worden ontwikkeld en ook dat die kennis weer wordt doorgegeven van collega naar collega.
Concreet betekent dat: hennep die in Nederland wordt geteeld vraagt bij het oogsten van de taaie stengels om speciale sterke maaimachines.
In Europa waren weinig spinnerijen, noch weverijen die hennep kunnen verwerken.
Behalve dat de verwerkingsindustrie in West-Europa verdwenen leek, stond ook de ontwikkeling van het zaaigoed stil.
Vlas is altijd eind van de zomer klaar om geoogst te worden. Je moet geluk hebben met de liefst vochtige omstandigheden, maar dan is er nog wel tijd om te fermenteren.
Hennep zou in het Nederlandse klimaat langer tijd nodig hebben om te roten op het land. Dan zou het eerder geoogst dienen te worden. Het ontwikkelen van zaad daarvoor kost wel een jaar of tien.

10c CHINA HEEFT HET VOORTOUW
De hennep die in Nederland van het veld komt, wordt vaak geëxporteerd naar China.
Van de site: Ecotex.blog: ‘China is de grootste producent van hennep en textiel van hennep.’
70% van de hennep is afkomstig uit China. 25% komt uit Canada. De overgebleven vijf procent komt uit een dertigtal landen (Engelse Wikipedia: Hemp)

Momenteel is China de belangrijkste steunpilaar bij het verwerken van hennep.
Ecologisch bewuste en mensenrechten respecterende textielhandelaren realiseren zich hierbij echter dat de kans dat de hennep wordt verwerkt in de gebieden waar de Oeigoeren wonen groot is.
Terecht wordt de situatie in de Noord-Westelijke ‘autonome regio’ Xingjiang, waar de Oeigoeren worden vervolgd, in Europa en de V.S. bekritiseerd.’ (Blog van Ecotex)
Het braken en het zwingelen van de ‘verrotte’ stengels was nederig werk en dat is het nog steeds.
Het nederig werk in de textielsector wordt milennialang verricht door mensen die een lage status hebben in de samenleving en/of door mensen zich niet kunnen permitteren te zeggen: dit werk wil ik niet.

Nadat de vrouwelijke hennepplant is bestoven, groeit deze nog wel een maand door. Vandaar dat de stengel van de vrouwelijke plant harder en weerbarstiger is dan de mannelijke plant, die direct na de bestuiving wordt geoogst. De stengel van de vrouwelijke plant dient te worden geschild, voordat sprake is van braken.

Waarschijnlijk vindt het roten van de hennep in China plaats met behulp van ‘caustic soda’. Dat is een gevaarlijk goedje, maar redelijkerwijs wordt de caustic soda hergebruikt in een gesloten systeem.
Het lukt milieu- en mensenrechtenbewuste textielhandelaren om hennep in China te kopen die uit een andere regio komen dan de provincie waar de arbeidsomstandigheden van de Oeigoeren volstrekt ondoorzichtig zijn.

10d UNIVERSITEIT WAGENINGEN
Op veel plaatsen kun je lezen dat het niet meer mogelijk is om de hennepkennis te herintroduceren.
Maar op de site van de Universiteit van Wageningen staan nieuwe procedé’s beschreven, waardoor het mogelijk is om de essentiele vezels uit het binnenste van de bast te halen. Bij de bronnen aan het eind van dit artikel vindt u de uitgebreide adressen hierover. Op de Wageningse site staan ook de namen en adressen van Europese spinnerijen. WUR: Wageningen Universiteit Research

KUNSTENAARS DIE WERKEN MET SPIJKERSTOF.
KUNSTWERKEN MET DENIM

HENRIET BOVENKERK

Harriët bovenkerk is textielkunstenares in Rotterdam. Ze gebruikte jarenlang de spijkerstof van niet langer gebruikte spijkerbroeken tot kunstwerken.

De link naar haar site is: https://www.henrietbovenkerk.com

Ian Berry, collages in spijkerstof

Voor de kunstenaar Ian Berry, geboren in 1948, is de gebruikte denim stof basismateriaal voor collages. Bovenstaand werk heet Ideal Home en kwam tot stand in de coronatijd. Berry had een tentoonstelling in het Rijswijkmuseum.

HUIS IN HAASTRECHT BISSCHOP

Op 17 februari 2026 werd in het tv – programma Binnenste Buiten een rondleiding gegeven door een authentiek huis uit eind negentiende eeuw in Haastrecht, niet ver van Gouda.
Presentator Valentijn legt uit dat de bouw van het huis kon worden gefinancierd met de opbrengsten uit de handel van hennep, touw en zeildoek.

Mogelijk denkt u…mooi huis, maar dat heeft toch niet echt met textiel te maken…

Dat kan, maar toch kies ik ervoor om het wel te doen.
Het aandeel van textiel in de geschiedenis wordt vaak niet benoemd.
En vervolgens blijft de rijkdom die mensen vergaarden in de textielproductie of textielhandel onbenoemd, alsof het een soort weersverschijnsel is dat mensen rijk worden.
Maar de vergaarde rijkdom speelde vervolgens een grote rol in het maatschappelijk leven: in Hasstrecht was/is die rol positief, maar soms kun je daar ook vragen bij stellen.
De familie De Medici in Venetië werd rijk geworden in de zijdehandel.
De vader van de Friese sterrenkundige Eyse IJsinga werd rijk in de wolhandel.
De banken in Brugge kwamen voort uit de lakenhandel.
Wie werd rijk in de textielhandel? En hoe werd de rijkdom vergaard?
Belangrijke vragen, die weinig worden gesteld.

====================================================

TERZIJDES, LITERATUUR EN BRONNEN

zie het hoofdstuk ‘Tekst-iel, over wanneer papier en textiel elkaar aanraken. Dit is zo’n voorbeeld.

1) In dit hoofdstuk worden de bewerkingen in vijf fasen globaal beschreven. Bij vlas staan de bewerkingen gedetailleerd beschreven. En alle bewerkingen die specifiek zijn voor hennep zijn te vinden bij VOC en de zeilen.

TERZIJDES
1) Ik citeer deze zin om aan te tonen dat het woord canvas op veel manieren wordt gebruikt.
‘Langvezelig katoen’ is volgens mij een contradictio in termis: katoen wordt gesponnen uit vezels die nooit langer zijn dan een centimeter of zes. Katoen is een soort pluis. U kent het als onze watten. Het pluis diende ter bescherming voor de zaden die in de watten verstopt zitten.
2) Ik zie analogiën met het woord ‘touw’: mensen verwerven een textiel voorwerp en geven er vervolgens een eigen naam aan.
Ik schat in dat zo’n nieuw woord heel kort imponerend is voor een willekeurige buitenstaander die het woord voor het eerst hoort.
3) Meer lezen over de spijkerbroek? Historama rond 1900.nl – ontstaansgeschiedenis van de spijkerbroek. geeft goede uitgebreide info.

4) Moeders en kinderen die verdrinken in de mijnen…in deze maanden (februari, maart 2026) las ik twee keer bij Nu.nl dat in Congo moeders en kinderen zijn overleden door overstromingen in de mijnen in Congo. Niemand die er details over kan vertellen, want de mijnen liggen in een gebied dat wordt beheersd door rebellen. Maar in druiduizend jaar geschiedenis van de mensheid is er dus voor de allerarmsten niet veranderd. De moeder heeft niemand die voor haar kind kan zorgen. Ze wordt gedwongen om in de mijn te gaan werken. En ze verdrinkt, samen met haar kind. Waarschijnlijk gaat het in Congo om lithiummijnen. Waarschijnlijk is het kind gewoon werkkracht: een klein postuur komt wellicht goed uit in de smalle gangen.
4) Er is een Wikipediapagina uit Zwitserland met als titel: De machtigste families van de wereld. Sowieso heeft dit onderwerp (machtigste families) veel sites. Daar staan steevast verhalen over familie Du Pont. De naam DuPont wordt op verscheidene manieren geschreven

LITERATUUR EN BRONNEN:
– Zaanwiki: artikelen over hennepklopperij en zeildoekweverij.
– Ecotex.nl (heeft zeer informatief blog)
– Scribd.com – artikel van Dhr. Molenaar over hennep.
– Hunebedden – Hunebedcafé.
– Boek: Een huis vol. blz. 459. Bill Bryson
– Sophiestone.nl (sustainable en fair fashion)
– Joost De Vree.nl over Breeuwen.
– Wikipedia: Breeuwen
– over breeuwen: https://hashmuseum.com
– https://wonderopolis-org
– Wonder van de dag #146 Wie heeft de spijkerbroek uitgevonden?
– Groeneregio.fri – voordelen van hennep en geschiedenis van hennep, inclusief het verbod.
– Stichting mediwiet – cannabiskliniek: over het hennepverbod.
– Sensiseeds.com: geschiedenis hennepverbod.
– Walther, senior Dingemans. LinkedIn: Hennepverbod in de jaren dertig.
– I-phone-journal.com: Het verleden, het heden en de toekomst van DuPont – december.25 – 2020
– Boek: De Gouden draad.

• 8HE solutions healing earth.
  https://youtu.beE6GoveTBEF’s. Veel informatie over wat hennep allemaal mogelijk maakt, indien we er gebruik van kunnen maken.

• Over spijkerbroeken: ICONS: LEVI’S. blackspotmerch.com/post/icons-levi’s. dec.12,2022

• Mezelf oriënterend op hennep kwam ik uit bij een artikel van de Universiteit Wageningen.
  Vervolgens kom ik uit bij sites als Wiki-groenkennisnet.nl. Op die site publiceert de Universiteit alle info voor agrariers over het kweken van hennep. Inclusief namen van Europese spinnerijen.
  De info van de Universiteit Wageningen & Research is voor dit blog te gedetailleerd, maar voor iedereen die geinteresseerd is in milieuvoordelen en/of begaan met het lot van de agrarische sector en meer wil weten over de sympathieke consequenties van hennepteelt: kijkt u s.v.p. op de artikelen en sites van de WUR.
  
  ==================================================

9000 woorden, drie kwartier leestijd.
24 maart 2026: laatst bewerkt.